Fizibilite etüdü: para bağlamadan önce
Mars'ta bir otel güzel bir fikir ve pek çok kişinin aklına gelmiş. Yine de bugün bu otel kurulamaz: oraya gidip kalmayı sağlayacak teknoloji yok ve maliyetini kimse bilmiyor. Fikir iyi, ama iş yapılabilir değil.
Fizibilite etüdü bu "yapılabilir mi?" sorusunu sistemli olarak sorar. Cevap, birikimini, kredini ya da bir yılını işe bağlamadan önce gelir.
Fizibilite etüdü (feasibility study): bir iş fikrinin uygulanabilir ve kârlı olup olmadığını, yatırım kararı verilmeden önce inceleyen çalışma. Türkçede fizibilite, etüt ya da yapılabilirlik çalışması denir.
- Ne zaman: fikir ile yatırım arasında. Para harcanmadan önce.
- Çıktısı: bir karar. Devam et, vazgeç ya da fikri değiştir.
- Olumsuz sonuç da başarıdır. "Bu iş yürümez" diyen bir etüt, seni batacak bir işe girmekten kurtarmıştır.
İkisi farklı belgedir. Fizibilite "yapmalı mıyız?" diye sorar. İş planı (business plan) "nasıl yapacağız?" sorusunu cevaplar: pazarlama, üretim, yönetim ve finans planı. Ders de bu sırayla gidiyor: hafta 5–6 fizibilite, hafta 8–11 iş planının dört bölümü.
TTE01x'teki funding videosu aynı sırayı verir: önce küçük ölçekli bir proof of principle (yaklaşımın gerçek hayatta çalıştığını sınırlı bir gösterimle kanıtlamak), sonra sağlam bir feasibility plan, sonra somut bir business plan.
- Fizibiliteyi bir satış sunumu gibi yazmak. Amaç yatırımcıyı ya da kendini ikna etmek değil, işin yürüyüp yürümediğini bulmaktır. Sayıları iyimser seçersen etüt işe yaramaz.
- "Etüt olumsuz çıktı, boşa uğraştım" demek. Olumsuz sonuç, etüdün işini yaptığını gösterir.
- Fizibilite ile iş planını aynı şey sanmak. İş planı, fizibilitesi olumlu çıkmış bir işin yol haritasıdır.
Bir girişimcinin yaptırdığı fizibilite etüdü, işin ilk üç yılda zarar edeceğini ve geri dönmeyeceğini gösterdi. Bu etüt için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Dört boyut: ekonomik, hukuki, teknik, mali
Syllabus'ta hafta 5'in başlığı "ekonomik, hukuki, teknik ve mali etütler". Bir fizibilite bu dört soruyu ayrı ayrı sorar. Herhangi birinin cevabı "hayır" ise iş o hâliyle yürümez.
| Etüt | Sorduğu soru | İçindekiler |
|---|---|---|
| Ekonomik etüt (economic) | Pazar var mı? | Pazar büyüklüğü (market size), talep (demand), rekabet (competition) |
| Hukuki etüt (legal) | Yasal olarak yapabilir miyim, hangi kalıpla? | Şirket türü, izinler (permits), ruhsat ve lisanslar (licences), fikri mülkiyet (intellectual property: patent, marka, telif) |
| Teknik etüt (technical) | Üretebilir miyim? | Teknoloji, makine ve ekipman (equipment), üretim kapasitesi (production capacity), tedarikçiler (suppliers) |
| Mali etüt (financial) | Para kazandırır mı? | Gereken yatırım (investment), işletme sermayesi (working capital), başabaş noktası (break-even), beklenen getiri (expected return) |
Aklında tutmak için: Pazar var mı? Yasal mı? Yapabilir miyim? Kazandırır mı?
- "Ekonomik" kelimesi seni para hesabına götürmesin. Bu derste ekonomik etüt pazarla ilgilidir (talep, rekabet, pazar büyüklüğü). Başabaş noktası, yatırım tutarı ve getiri mali etüde girer.
- Tedarikçi bulmak bir pazar sorusu gibi görünür, ama teknik etüde girer: üretimi mümkün kılan girdilerden biridir.
- Patent ve marka teknik değil, hukuki konulardır. Teknoloji ne kadar iyi olursa olsun, başkasının patentine takılıyorsa sorun hukukidir.
Kendin dene: bulguları etütlere yerleştir
Aşağıdaki 16 bulgu bir fizibilite raporundan alınmış gibi düşün. Her birini ait olduğu etüde koy, sonra kontrol et. Her etütte dört bulgu var.
Önce tahmin et: "Başabaş noktası ayda 4.000 adet" bulgusu hangi etüde girer: ekonomik mi, mali mi?
Bir fizibilite raporunda "Ürün için gerekli işletme sermayesi ilk altı ay için 300.000 TL'dir" yazıyor. Bu bulgu hangi etüdün konusudur?
Etütler birbirini besler, sonunda karar çıkar
Dört etüt ayrı başlıklardır, ama birbirinden bağımsız yapılmaz. Ekonomik etüt "yılda kaç adet satarım?" sorusunu cevaplar. O sayı teknik etüdün kapasite seçimini belirler: kaç makine, ne büyüklükte bir yer. Kapasite ve makine, mali etüdün yatırım tutarını belirler. Yatırım ve beklenen satış birlikte başabaş noktasını ve getiriyi verir.
Hukuki etüt bu zincirin her halkasını kesebilir. İzin alınamayan bir ürünün talebi ne kadar yüksek olursa olsun iş yoktur.
Nowi binalardaki sensörlere pilsiz enerji veren bir girişim. Ekip önce kendi radyo frekansı yayan kutusunu yaptı. Bu kutu çevredeki sinyalleri bozuyordu ve bu da bir yığın regülasyon sorunu demekti. Girişimci "regulation is something you cannot change" diyor: yol bir süre çıkmaz gibi göründü. Sonra aynı işi zaten yapan kutuların var olduğunu fark ettiler: Wi-Fi router'ları ve baz istasyonları. Nowi enerjiyi bu mevcut sinyallerden almaya geçti.
Fizibilite diliyle: hukuki bir bulgu, teknik tasarımı değiştirdi. Karar "vazgeç" değil, "değiştir" oldu.
Nowi'nin satış hunisinde fizibilite müşteri tarafında da var: önce görüşmeler, sonra teknolojinin müşterinin kullanım senaryosunda gerçekçi olup olmadığına bakan bir feasibility study, sonra pilot proje, sonra yaygın kullanım (deployment).
- Devam et (go): dört etüdün dördü de olumlu. Sıradaki adım iş planı.
- Vazgeç (no-go): en az bir etütte aşılamayan bir engel var.
- Değiştir (pivot): engel var ama fikrin bir parçası değiştirilerek aşılabilir. Nowi'de olduğu gibi.
Etüdü bir kontrol listesi gibi doldurup en sonda toplamak. Bir etüdün sonucu diğerinin girdisidir; talep tahmini değişirse kapasite, yatırım ve başabaş da yeniden hesaplanır.
Haftanın alıştırması: bu haftanın konusunu kendi proje fikrine uygula. Fikrin için dört etüdün her birine iki cümle yaz: en önemli soru ve onu nasıl cevaplayacağın.
İpucu 1
Her etüt için "bu soruya hayır cevabı çıkarsa iş biter mi?" diye sor. Biten soru, o etüdün en önemli sorusudur.
İpucu 2
Yazılım fikrinde teknik etüt makine değil altyapıdır (sunucu, kapasite, kullanılan servisler). Hukuki etütte kişisel veri (KVKK) sık çıkar.
Örnek cevabı göster
Fikir: Antalya'daki küçük oteller için kat hizmetleri (oda temizliği) planlama yazılımı.
- Ekonomik: Bölgede bu büyüklükte kaç bağımsız otel var ve bu plan bugün nasıl yapılıyor? Otel müdürleriyle görüşme ve resmî tesis listeleri.
- Hukuki: Misafir ve personel verisi işleneceği için KVKK yükümlülükleri ne? Hangi şirket türüyle kurulacak?
- Teknik: Ürün otelin mevcut rezervasyon sisteminden veri alabilecek mi? Küçük bir prototiple denenir.
- Mali: Geliştirme ve ilk yılın giderleri ne kadar, kaç otel abone olunca başabaşa gelinir?
Nowi'nin kendi radyo kutusunun çevredeki sinyalleri bozması ve bu yüzden regülasyon engeline takılması, fizibilitenin hangi boyutunda ortaya çıkan bir bulgudur?
Girişimi tanımlamak: misyon, vizyon, kapsam
Hafta 6'nın ilk yarısı "girişimin tanımlanması". Fizibilite olumlu çıktıysa girişimi birkaç cümleyle tanımlarsın. Bu cümleler iş planının ilk sayfasına girer ve sonraki her karar onlara göre ölçülür.
- Misyon (mission): girişim bugün ne yapıyor, kimin için yapıyor, ona hangi değeri veriyor.
- Vizyon (vision): girişim uzun vadede nereye ulaşmak istiyor. Bugünü değil, varılacak yeri anlatır.
- Kapsam (scope): hangi ürün ya da hizmet, hangi müşteri, hangi coğrafya. Neyin dışarıda kaldığı da yazılır.
- Hukuki yapı (legal form): girişimin hangi kalıpla kurulacağı. Sonraki iki bölümün konusu.
- Misyon: Küçük otellerin kat hizmetleri ekibinin günlük planını dakikalar içinde çıkarmak.
- Vizyon: Akdeniz'deki her bağımsız otelin günlük operasyonunu tek ekrandan yönetmesi.
- Kapsam: İlk yıl Antalya'daki 10–80 odalı bağımsız oteller; yalnızca kat hizmetleri modülü. Zincir oteller ve muhasebe kapsam dışında.
- Misyon ile vizyonu yer değiştirmek. Misyon şimdiki zamandadır ("yapıyoruz"), vizyon gelecektedir ("olmak istiyoruz").
- "Sektörün en iyisi olmak" gibi her şirkete uyan bir cümle. Okuyan biri bu cümleden ne yaptığını anlamıyorsa tanım boştur.
- Kapsamı yalnızca "ne yapacağız" diye yazmak. "Ne yapmayacağız" kısmı küçük bir ekibin odaklanmasını sağlar.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir vizyon ifadesidir?
Hukuki yapılar: şahıs işletmesi, limited, anonim
İş batarsa ve borç kalırsa, alacaklı kimin malına gidebilir? Şahıs işletmesinde işin sahibi ile iş aynı kişidir: alacaklı senin evine ve arabana gidebilir. Limited ve anonim şirket ise ayrı bir tüzel kişidir (legal entity). Borç şirketindir, ortakların kişisel malı kural olarak korunur.
| Şahıs işletmesi (sole proprietorship) | Limited şirket (limited liability company) | Anonim şirket (joint-stock company) | |
|---|---|---|---|
| Kim kurar | Tek bir gerçek kişi | 1–50 ortak | En az 1 pay sahibi, üst sınır yok |
| Tüzel kişilik | Yok; işletme sahibinin kendisi | Var | Var |
| Borçlardan sorumluluk | Sınırsız: kişisel mal varlığıyla | Ortak, koyduğu (taahhüt ettiği) sermaye kadar | Pay sahibi, taahhüt ettiği sermaye kadar |
| Vergi | Gelir vergisi (artan oranlı) | Kurumlar vergisi; kâr dağıtılınca ayrıca stopaj | Kurumlar vergisi; kâr dağıtılınca ayrıca stopaj |
| Yönetim | Sahibi | Müdür(ler), ortaklar genel kurulu | Yönetim kurulu, genel kurul |
| Pay devri, yatırımcı | Pay yok; yatırımcıya hisse satılamaz | Mümkün ama zahmetli (noter onayı, genel kurul onayı) | Daha kolay; yatırımcı ve halka arz için uygun |
| Kuruluş ve yıllık maliyet | En düşük | Orta | En yüksek |
Not: Asgari sermaye kanunla ve Cumhurbaşkanı kararıyla değişir; burada kesin bilgi olarak değil, kaynağıyla veriliyor. 25.11.2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'na göre 1 Ocak 2024'ten sonra kurulan şirketlerde asgari sermaye limited şirkette 50.000 TL, anonim şirkette 250.000 TL (kayıtlı sermaye sistemini seçen halka açık olmayan anonim şirkette başlangıç sermayesi 500.000 TL). 7511 sayılı Kanun ile eski şirketlere bu tutarlara çıkmaları için 31.12.2026'ya kadar süre verildi. Şirketi kurmadan önce güncel tutarı Ticaret Bakanlığı'ndan ya da bir mali müşavirden doğrula. Vergi oranları da sık değiştiği için burada yazılmadı.
- Adi ortaklık: iki arkadaş şirket kurmadan birlikte iş yaparsa ortaya çıkan sözleşme ilişkisi. Tüzel kişiliği yoktur; ortaklar borçlardan sınırsız ve birlikte sorumludur.
- Kollektif ve komandit şirket: hukuk dilinde "şahıs şirketleri" bunlardır. Ortakların en az bir kısmı sınırsız sorumludur. Bugün yeni girişimlerde az kullanılır.
- Kooperatif: ortaklarının ortak ekonomik ihtiyacını karşılamak için kurulur (örneğin üretici kooperatifi).
Not: course-info.md'deki "şahıs şirketi" günlük dildeki kullanımdır ve tek kişilik işletmeyi (şahıs işletmesi) kasteder. Hukuk dilinde "şahıs şirketleri" kollektif ve komandit şirketlerdir; "sermaye şirketleri" ise limited ve anonim şirket. Bir test sorusunda iki anlamdan hangisinin kastedildiğine dikkat et.
- Sınırlı sorumluluk, hiç sorumluluk yok demek değildir. Şirketten tahsil edilemeyen vergi ve SGK borçları için limited şirket ortakları sermaye payları oranında, anonim şirkette ise yönetim kurulu üyeleri (kanuni temsilciler) sorumlu tutulabilir. Banka kredisine kişisel kefil olduysan, o borçtan zaten kişisel olarak sorumlusun.
- "Anonim" kelimesi ortakların gizli olduğu anlamına gelmez. Şirketin bir kişinin adına bağlı olmadığını, sermayenin paylara bölündüğünü anlatır.
- Ticaret unvanı (şirketin resmî adı) da yapıya göre değişir: şahıs işletmesinde sahibinin adı ve soyadı bulunur, limited ve anonim şirkette unvanda "Limited Şirketi" ya da "Anonim Şirketi" ibaresi yer alır.
Not: Kamu borçlarındaki sorumluluk kuralı 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 35. ve mükerrer 35. maddelerine dayanır (2026 itibarıyla). Ayrıntı ve istisnalar için mali müşavire danış.
Tek başına iş kuran bir girişimci, işin batması hâlinde kalan borçlar için kişisel mal varlığının (evi, arabası) kural olarak korunmasını istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu amaca uygun değildir?
Hangi yapıyı seçmeli?
Seçim tek bir soruya bağlı değildir. Hafta 6'nın plan dosyası iki sonucu öne çıkarıyor: sorumluluk ve vergi. Bunlara ortak sayısı, yatırımcı planı ve maliyet eklenir.
- Kaç kişiyiz? Tek kişi ise üç yapı da mümkün. 50'den fazla ortak varsa limited şirket olmaz.
- Risk ne kadar? Borç ya da tazminat riski yüksekse sınırlı sorumluluk (limited, anonim) önem kazanır.
- Yatırımcı (angel, VC) gelecek mi? Yatırımcı pay alır; payların kolay devredildiği ve halka arzın mümkün olduğu anonim şirket bu yüzden tercih edilir. Limited şirket ileride anonim şirkete dönüştürülebilir (tür değiştirme).
- Sabit maliyet ne kadar olabilir? Şahıs işletmesi en ucuz, anonim şirket en pahalı yapıdır (sermaye, kuruluş, yıllık defter ve denetim giderleri).
- Kâr ne kadar olacak? Gelir vergisi artan oranlıdır: düşük kârda şahıs işletmesi avantajlı olabilir. Kâr büyüdükçe tek oranlı kurumlar vergisi öne geçer.
Kendin dene: yapı seçici
Soruları cevapla. Seçici her cevap için yukarıdaki kurallara göre puan verir ve gerekçesini yazar. Bu bir düşünme aracıdır, hukuki tavsiye değildir.
Önce tahmin et: Üç arkadaş bir yazılım girişimi kuruyor ve bir yıl içinde melek yatırımcı (angel investor) almayı planlıyor. Hangi yapı öne çıkar?
Not: Seçicideki kurallar 2026 itibarıyla genel kurallardır (6102 sayılı TTK). Şahıs işletmesi açan 29 yaşını doldurmamış ve ilk kez mükellef olanlar için gelir vergisinde bir genç girişimci istisnası da vardır; koşulları ve tutarı değiştiği için güncelini Gelir İdaresi'nden kontrol et.
Dört kişilik bir ekip bir donanım girişimi kuruyor. İki yıl içinde risk sermayesi (venture capital) fonundan yatırım almak ve ileride halka arzı düşünmek istiyorlar. En uygun hukuki yapı hangisidir?
Kuruluş yeri seçimi: hangi faktörler?
Zeytinyağı üreten bir tesis düşün. Birkaç kilo zeytinden bir litre yağ çıkar. Zeytini uzaktan taşımak pahalıdır, yağı taşımak ucuz. Bu yüzden böyle tesisler zeytinliklerin yakınına kurulur. Bir fırın ise ekmeği taze satmak zorundadır; müşterisinin yanında olur. Kuruluş yeri, işin neyi taşımakta zorlandığına göre seçilir.
- Müşteriye / pazara yakınlık: bozulan ürünler, hizmetler, sık teslimat.
- Tedarikçiye / hammaddeye yakınlık: işlenince ağırlık ya da hacim kaybeden hammaddeler.
- İşgücü (labour): yeterli sayıda ve doğru beceride çalışan, ücret düzeyi.
- Ulaşım (transport): karayolu, liman, havalimanı; hem girdiye hem müşteriye.
- Maliyet (cost): arsa, kira, enerji, su.
- Teşvik bölgeleri (incentive zones): organize sanayi bölgesi (OSB), teknoloji geliştirme bölgesi (teknopark), serbest bölge, devlet yardımlarında öncelikli bölgeler.
Bunlara altyapı (elektrik, internet) ve yasal kısıtlar (imar durumu, çevre izni) da eklenir. Seçim genelde daralarak yapılır: önce bölge, sonra şehir, en sonda belirli bir arsa ya da bina.
Not: Teşvik bölgelerinin kapsamı, süreleri ve oranları sık değişir. Bir rakam kullanacaksan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın güncel duyurusunu kaynak ve tarihiyle yaz.
Hafta 6'nın plan dosyası açıkça söylüyor: yazılım işinde yer daha az önemlidir, ama iş planında bunu atlama, nedenini yaz. Nedenleri:
- Ürün internetten teslim edilir; taşınacak hammadde ya da mal yok.
- Müşteri her yerde olabilir; satış ve destek uzaktan yapılır.
Yine de bazı faktörler kalır: yetenek (yazılımcıya erişim), teşvik (teknopark), ekosistem (yatırımcı, mentor, kuluçka merkezi), B2B satışta müşteriyle yüz yüze görüşme ve şirketin resmî adresi.
Snocom'un kurucusu Henk Arntz ikinci prototipi Finlandiya'da, Kuzey Kutup Dairesi'nde Rusya sınırına yakın bir yere götürdü. Fikir şuydu: orada çok kar yağar, prototip her zaman test edilip müşteriye gösterilebilir. İki ay kar yağmadı. Yer çok uzaktı, prototipin kurulması uzun sürdü, para da test döneminin sonunda bitti. Müşteri adayı Amsterdam Schiphol Havalimanı'nın çalışan prototipi görmek için gidiş dönüş dört gün yol yapması gerekecekti. Arntz'in kendi değerlendirmesi: demo için baştan iyi bir yer değildi.
Ders: teknoloji girişiminde bile müşteriye yakınlık bir kuruluş yeri faktörüdür; burada test ve demo yeri için.
- Yalnızca en ucuz yeri seçmek. Ucuz ama müşteriden ya da hammaddeden uzak bir yer, taşıma ve kayıp satış olarak daha pahalıya gelir.
- Yazılım girişimi için "kuruluş yeri yok" yazıp geçmek. Plan dosyası nedenini yazmanı istiyor.
- Teşviki tek başına karar sebebi yapmak. Teşvik süreli ve koşulludur; iş, teşvik bittiğinde de o yerde yürümelidir.
Aşağıdaki işletmelerden hangisi için kuruluş yerinde hammaddeye yakınlık en belirleyici faktördür?
Ağırlıklı puanlama ile yer seçmek
Faktörleri saymak yetmez; adaylar bir faktörde iyi, ötekinde kötüdür. Ağırlıklı puanlama yöntemi (weighted factor rating) bu dengeyi tek bir sayıya çevirir. Hafta 6'nın hedefi "yeri belirtilmiş ölçütlere göre seç" diyor; bu yöntem o ölçütleri yazılı hâle getirir.
- Eleme: olmazsa olmaz koşulu sağlamayan adayı baştan çıkar (imar izni yok, elektrik yetmiyor gibi).
- Faktörleri seç: işin türüne uygun 4–8 faktör.
- Ağırlık ver: her faktöre bir ağırlık $w_i$; toplamları 1 olacak: $\sum_i w_i = 1$.
- Puanla: her adaya her faktörde 1–10 arası puan $s_{ij}$. Yüksek puan her zaman iyi demektir: maliyette ucuz olan yüksek puan alır.
- Çarp ve topla: aday $j$'nin toplamı $T_j = \sum_i w_i \, s_{ij}$. En yüksek toplam kazanır.
- Duyarlılık (sensitivity): ağırlıklar biraz değişince kazanan değişiyor mu? Değişiyorsa karar kırılgandır.
A: OSB'de kiralık bina. B: zeytin üretim bölgesindeki bir ilçede depo. C: şehir merkezine yakın sanayi sitesi.
| Faktör | $w$ | A | B | C |
|---|---|---|---|---|
| Pazara yakınlık | 0,15 | 7 | 4 | 9 |
| Hammaddeye yakınlık | 0,25 | 6 | 9 | 5 |
| İşgücü | 0,15 | 8 | 5 | 8 |
| Ulaşım | 0,15 | 9 | 5 | 7 |
| Maliyet (yüksek = ucuz) | 0,20 | 5 | 9 | 4 |
| Teşvik ve altyapı | 0,10 | 9 | 4 | 3 |
| Toplam | 1,00 | 7,00 | 6,55 | 5,95 |
A'nın hesabı: $0{,}15\cdot7 + 0{,}25\cdot6 + 0{,}15\cdot8 + 0{,}15\cdot9 + 0{,}20\cdot5 + 0{,}10\cdot9 = 1{,}05 + 1{,}50 + 1{,}20 + 1{,}35 + 1{,}00 + 0{,}90 = 7{,}00$.
A kazanıyor, ama fark küçük. Maliyetin ağırlığı 0,20'den yaklaşık 0,28'e çıkarsa (öteki ağırlıklar oranlarını koruyarak küçülürse) B öne geçer. Hammaddeye yakınlığın ağırlığı yaklaşık 0,35'i geçerse yine B kazanır. Bu, kararın kırılgan olduğunu gösterir: ağırlıkları neden böyle verdiğini iyi gerekçelendirmelisin.
Kendin dene: ağırlıklı puan hesaplayıcı
Hazır örneklerden birini seç ya da faktör adlarını, ağırlıkları ve puanları değiştir. Ağırlıklar toplamı 1 değilse hesaplayıcı onları 1'e ölçekler. "Hesapla" toplamı faktör faktör kurar; altındaki kaydırıcı bir faktörün ağırlığını değiştirip kazananın nerede değiştiğini gösterir.
Önce tahmin et: Yazılım örneğinde (teknopark, evden çalışma, İstanbul'da ortak çalışma alanı) maliyetin ağırlığı ne kadar artarsa "evden çalışma" kazanır?
- Maliyeti "yüksek maliyet = yüksek puan" diye puanlamak. Bütün faktörlerde yüksek puan iyi demek olmalı; yoksa en pahalı yer kazanır.
- Ağırlıkların toplamını 1 yapmamak. Toplam 1,2 ise sonuçlar 10 üzerinden değil 12 üzerinden çıkar ve başka bir tabloyla karşılaştırılamaz.
- Olmazsa olmaz bir koşulu puanın içine katmak. İmar izni olmayan bir arsa, öteki faktörlerde yüksek puan alıp kazanabilir. Eleme puanlamadan önce yapılır.
- Kazananı tek sayıyla ilan edip duyarlılığa bakmamak. 7,00 ile 6,55 arasındaki fark, ağırlıklardaki küçük bir tartışmayla kapanabilir.
İki faktör var: ulaşım ($w = 0{,}6$) ve maliyet ($w = 0{,}4$, yüksek puan = ucuz). Aday X ulaşımda 8, maliyette 5; aday Y ulaşımda 6, maliyette 9 alıyor. Sonuç nedir?
Son kontrol
Kâğıt kalemle çöz, sonra cevaba bak.
Bir fizibilite etüdünde aşağıdakilerden hangisi teknik etüdün konusudur?
Limited şirket ile anonim şirket karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
"Kendi radyo kutumuzu kurmamıza izin verilmeyecek, mevcut Wi-Fi sinyallerini kullanalım" kararı, fizibilitenin üç olası sonucundan hangisidir?
Bir SaaS girişimi iş planına "Kuruluş yeri: ürün internetten satıldığı için önemsizdir" yazıp bölümü bitiriyor. Bu yaklaşımın en önemli eksiği nedir?
Ağırlıklı puanlamada bir aday, imar izni olmadığı hâlde öteki faktörlerdeki yüksek puanlarıyla birinci çıktı. Hata nerede?